Description

આ બે અંક ધરાવતા પ્રાયોગિક નાટકનું શીર્ષક "जनार्दन जोसेफ" (જનાર્દન જોસેફ) છે, જેના લેખક જાણીતા નાટ્યકાર હસમુખ બારાડી છે . નાટકની શરૂઆત એક ખાલી મંચ પર કથાકાર મહારાજ જનાર્દન દ્વારા મહાભારતના પાત્રો (રાજા પરીક્ષિત, જનમેજય અને તક્ષક નાગ) ની કથાના પ્રવચનથી થાય છે . ). પરંતુ અચાનક આ પૌરાણિક કથા આધુનિક કોર્પોરેટ કંપની, વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને સત્તાના સંઘર્ષના વાસ્તવિક નાટકમાં રૂપાંતરિત થઈ જાય છે . પાત્રો પોતાના પૌરાણિક વેશમાંથી બહાર આવીને કોર્પોરેટ કંપનીના કર્મચારીઓ અને અધિકારીઓના મૂળ પાત્રોમાં ઢળી જાય છે . થમ અંકનો કથાનક (First Act - System vs. Ideals):વૈજ્ઞાનિક જોસેફ અને પ્રોજેક્ટ વિવાદ: ડૉ. જોસેફ એક તેજસ્વી અને પ્રમાણિક વૈજ્ઞાનિક છે, જેણે દેશના સામાન્ય લોકોના કલ્યાણ માટે એક મહત્ત્વનો રિસર્ચ પ્રોજેક્ટ તૈયાર કર્યો છે . પરંતુ કંપનીના રિસર્ચ ડાયરેક્ટર ડૉ. પટેલ અને ફાઇનાન્સ ડાયરેક્ટર પરમાનંદદાસ આ પ્રોજેક્ટની પ્રોડક્ટને દેશમાં વાપરવાને બદલે નફા માટે વિદેશમાં નિકાસ (Export) કરવા માંગે છે . .વ્યવસ્થાપનનું દબાણ: કંપનીના સર્વોચ્ચ વડા મિ. ચોપડા અને પરમાનંદદાસ જોસેફ પર પોતાના આદર્શો છોડી દેવા અને વાસ્તવિકતા (નફો અને શેરહોલ્ડર્સનું હિત) સ્વીકારવા દબાણ કરે છે . જોસેફ પૂછે છે કે તે પોતાના કામમાં અપ્રમાણિક કેમ બને? પરંતુ મેનેજમેન્ટ પાસે તેનો કોઈ જવાબ નથી .રેખા અને જનાર્દનની ભૂમિકા: જોસેફની પ્રેમિકા/સહકર્મી રેખા તેને વ્યવસ્થા સામે ન ઝૂકવા અને મક્કમ રહેવા પ્રેરણા આપે છે . બીજી તરફ, ક્લાર્કનો આખો સમૂહ (કોરસ) શરૂઆતમાં પાણીના કૂલર જેવી નાની સુવિધા માટે પણ મેનેજમેન્ટ સામે વિરોધ કરતા ડરે છે . જનાર્દન (જે નાટકનો કથાકાર અને દિગ્દર્શક જેવો છે) જોસેફને આ જટિલ કોર્પોરેટ ચક્રવ્યૂહને સમજવા માટે માર્ગદર્શન આપે છે .દ્વિતીય અંકનો કથાનક અને ક્લાઈમેક્સ (Second Act - The Sacrifice):શેરહોલ્ડર્સ અને કોરસનો મોહભંગ: મેનેજમેન્ટ કૂટનીતિ વાપરીને શેરહોલ્ડર્સને ભય બતાવે છે કે હડતાલને કારણે કંપની બંધ થઈ જશે, જેથી શેરહોલ્ડર્સ જોસેફ અને કામદારો વિરુદ્ધ થઈ જાય છે . ડૉ. જોસેફ એકલા પડી જાય છે . તે હારીને છેવટે કંપનીના નિકાસના પ્લાનને સ્વીકારી લે છે .વૈચારિક આત્મહત્યા (Metaphorical Suicide): જનાર્દન જાહેરાત કરે છે કે જોસેફે 'આત્મહત્યા' કરી લીધી છે . જોકે રેખા દલીલ કરે છે કે તેણે આત્મહત્યા નથી કરી પરંતુ માત્ર કંપનીની શરતો માની લીધી છે . નાટ્યકાર અહીં દર્શાવે છે કે એક તેજસ્વી વૈજ્ઞાનિકે પોતાની નૈતિકતા અને આદર્શોને મારી નાખ્યા, જે એક પ્રકારની વૈચારિક આત્મહત્યા જ છે .મેનેજમેન્ટનો દંભ અને અંત: જોસેફના પતન (મૃત્યુ) પછી કંપનીના અધિકારીઓ (ચોપડા, પટેલ, પરમાનંદદાસ) ભારે દંભ આચરે છે . તેઓ જોસેફને 'મહાન અને દૂરદર્શી વૈજ્ઞાનિક' કહીને તેની લાઈફ-સાઈઝ મૂર્તિ બનાવવાની અને સ્કોલરશીપ શરૂ કરવાની વાતો કરે છે . તેઓ મંચ પર જોસેફને એક માટીના બેજાન પૂતળાની જેમ ગોઠવીને વિવિધ મુદ્રાઓ આપે છે . અંતમાં, પૂતળું બનેલો જોસેફ બોલે છે: "ક્યારેય વિદ્રોહ (બળવો) ન કરવો!" અને કોરસનો આગામી ક્લાર્ક કહે છે કે "કાલથી જોસેફનો રોલ હું ભજવીશ", જે દર્શાવે છે કે આ શોષણની વ્યવસ્થા અવિરત ચાલતી રહે છે .

Keywords